Oniks

Oniks yarı değerli taşlar grubundandır. Kelime kökü itibariyle Asur dilinde “yüzük, halka” anlamından  ya da Yunanca “tırnak” anlamından türediğine dair görüşler vardır. Türkçe’de oniks hem doğaltaş sektörü mermer grubundan değerli taşların hem de mücevherat sektörüne ait kalsedon taşlarından akiğin bir türü için ortak kullanım adı vardır.  Gerçek oniks, büyük ölçüde silisyum minerallerinden oluşan bir tür akik taşıdır. Bu taşa benzediği için mermer türlerinden biri de oniks olarak adlandırılmıştır.

Mücevherat sektöründe kullanılan kalsedon grubuna ait oniks yuvarlak tabakalıdır. İç yapısı lifli, harelidir ve takı taşı olarak kullanılır. Bu tür oniksler kuvarsın kriptokristalin veya mikrokristalin olarak adlandırılan türünün üyelerindendir.  Kriptokristalin çeşitler; gözle görünür kristaller içermemekle beraber yoğun yapıda doğada bulunurlar.  Oniksi diğer kriptokristalin türlerinden ayırt eden özelliği, farklı renklerde birçok katmana sahip olmasıdır. Oniks katmanlarının renkleri oldukça değişkendir ve beyazdan siyaha kadar birçok farklı renkte olabilir. Oniksler içerdikleri renk katmanlarına göre çeşitlenmekte ve adlandırılmaktadır; oniksin bir  türü olan Sardonikste (Sardonyx) ise renkli şeritler kırmızı yada kahverengi tonlarındadır.

Oniks mermeri ise soğuk kaynak sularında bulunan kalsiyum karbonatın çökelmesi ile oluşan kayaçlardır. Diğer mermer çeşitlerinin oluşumu ile karşılaştırıldığında; oniks mermerlerini oluşturan sular içerik bakımından daha fazla madeni tuz içermekte ve çökelme işlemi ise daha yavaş gerçekleşmektedir. Bu şartlarda oluşan taş ise; kristalize, yoğun ve oldukça saydam olmaktadır. 4 ana mermer türünün içinde yer alan oniksler; saydam ve kristalize yapıları ile diğer mermer türlerinden ayrılırlar. Onikslerin saydam yapısı ışığı geçirebilme özelliğine sahip olmalarını dolayısıyla dekoratif amaçlı kullanılmalarını da sağlamaktadır. Renk olarak genellikle beyaz, yeşil, sarı ve kırmızı olarak bulunurlar.

Oniks mermeri ışık geçirgenliği ve sınırlı üretimi nedeniyle genellikle dekoratif amaçlı olarak iç mekân tasarımlarında kullanılmaktadır. Kendine özgü dekoratif yapıları ile oniksler genellikle toplu kullanım alanlarının lobi ve fuayelerinde görsel zenginlik vermesi için ışıklandırılarak uygulanmaktadır. Onikslerin diğer dar mekan kullanım alanları arasında bar desk ön ve üst kaplamaları, resepsiyon masaları ön kaplamaları, bar ve eğlence mekanları sütun kaplamaları, apartman giriş kaplama uygulamalarıdır.

Oniks mermerleri çok renkli yapıları itibariyle dekoratif objelerin üretiminde de kullanılmaktadır. Afyon ve Kapadokya Bölgesi’nde üretimi çok yaygın olan dekoratif  oniks ürünlere örnek olarak satranç takımları, vazo ve biblolar, takı ve takı kutuları, isimlik, mumluk ve çok çeşitli hayvan figürleri verilebilir.
Tarihte ise oniks mermeri Eski Mısırlılar, Yunanlılar ve Romalılar tarafından tapınaklarının yapımında kullanılmıştır. Pek çok İslam ülkesinde sütunları bu malzemeden yapılmış camiler bulunmaktadır.